Deficyt węglowy, występujący w  Europie po zakończeniu wojny, spowodował powstanie w  1946 r. Europejskiej Organizacji Węglowej, grupującej producentów oraz importerów węgla z  Europy Zachodniej i  Środkowej. Organizacja ta zajmowała się rozdzielaniem nadwyżek węglowych między swoich członków. Dwa lata później organizacja ta przekształciła się w  Komitet Węglowy Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ.
W  1951 roku, z  inicjatywy francuskiego ministra spraw zagranicznych Schumana, powstała Europejska Wspólnota Węgla i  Stali, obejmująca Francję, RFN, Belgię, Holandię, Luksemburg i  Włochy. Jej zadaniem była koordynacja produkcji i  zbytu węgla i  stali w  państwach Wspólnoty. W  następnych latach organizacja ta przekształciła się w  Europejską Wspólnotę Gospodarczą, protoplastę Unii Europejskiej.

Koordynacją rozwoju górnictwa węglowego w  krajach socjalistycznych zajęła się – utworzona w  1949 roku – Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, w  ramach której działała Komisja Węglowa.
Przez kilkanaście lat po drugiej wojnie światowej występował stały wzrost zapotrzebowania na węgiel. W  Europie Zachodniej osiągnął on punkt szczytowy na przełomie lat 1956 i  1957, w  związku z  interwencją angielsko-francuską w  Egipcie i  przejściowym zamknięciem Kanału Sueskiego, co zahamowało import ropy naftowej z  Bliskiego Wschodu.
Odkrycie ropy w  tej części świata spowodowało powolny spadek zapotrzebowania na węgiel. Ropa jako paliwo energetyczne okazała się bardziej kaloryczna, a  na dodatek koszty jej eksploatacji były znacznie tańsze.
Lata 50. to jednak wciąż dominacja węgla na Starym Kontynencie. Udział węgla kamiennego w  pokrywaniu zapotrzebowania krajów EWG na energię w  1957 roku wynosił 62 proc., przy łącznym zużyciu węgla na poziomie 0,5 mld ton, wliczając do tego Wielką Brytanię. W  tym czasie import węgla do Europy Zachodniej wciąż był niewielki w  stosunku do własnej produkcji. W  1957 roku wyniósł on 54 mln ton i  był to przede wszystkim węgiel ze Stanów Zjednoczonych.

W  pierwszych latach powojennych sprzedażą węgla za granicę zajmowało się Biuro Eksportowe Centrali Zbytu Węgla, będące od roku 1946, generalnym dystrybutorem paliw stałych w  Polsce. Taki układ trwał do 1951 roku, kiedy to eksport i  import węgla i  stali, pozostający dotychczas w  gestii Ministerstwa Górnictwa i  Energetyki, przejęło Ministerstwo Handlu Zagranicznego (MHZ). W  latach 1950–1957 MHZ powołało do życia 30 centrali handlu zagranicznego, które uzyskały monopol na wywóz towarów z  Polski. Wśród nich znalazła się Centrala Handlu Zagranicznego Węglokoks.
Przedsiębiorstwo zostało ustanowione do życia aktem erekcyjnym z  dnia 31 grudnia 1951 roku jako Centrala Handlu Zagranicznego Węglokoks z  siedzibą w  Katowicach. Zarządzenie Ministra Handlu Zagranicznego określało, że dotychczasowe Biuro Eksportowe Centrali Zbytu Węgla zostaje przekształcone w  samodzielne przedsiębiorstwo państwowe.
W  przedsiębiorstwie było wówczas pięć głównych działów: obrotu towarowego, finansowy, rynków zachodnich, wschodnich oraz placówki zagraniczne w  Paryżu, Sztokholmie, Wiedniu, Genui, Berlinie, Hamburgu i  Buenos Aires.

Z  chwilą powstania Węglokoks zatrudniał 60 pracowników, dla których nowa rzeczywistość oznaczała nie tylko zmianę firmy, ale także nową siedzibę. Z  ulicy Kościuszki przenieśli się do budynku przy ulicy Armii Czerwonej 119 (dziś Aleja Korfantego), do dawnego budynku dyrekcji Zakładów Hohenlohego. Pod tym adresem Węglokoks miał siedzibę aż do 1981 r.

O  ile w  1950 r. gospodarka krajowa zużyła 52,4 mln t to już w  1956 r. zużycie to wyniosło 76,5 mln t. Oznaczało to spadek eksportu polskiego węgla do 13,4 mln t w  1957 r.
Dla Węglokoksu, który znalazł się pod ostrzem krytyki części wpływowych osób w  branży górniczej (to właśnie wtedy nastąpiła wspomniana likwidacja katowickiego eksportera), oznaczało to konieczność poszukiwania sposobów na podniesienie efektywności eksportu polskiego węgla. W  pierwszych latach Węglokoks sprzedawał węgiel za granicę głównie poprzez przedsiębiorstwa i  organizacje importerskie, od 1958 roku zaczęto nawiązywać kontakty z  bezpośrednimi użytkownikami węgla. Doprowadziło to w  konsekwencji również do zawierania kontraktów terminowych, początkowo krótkoterminowych, przeważnie jednorocznych, później także długoterminowych.


Przejdź do następnego artykułu >>

media